فشار روانی

وقتی یک تعارض برای مدتی طولانی حل نشده باقی بماند غالباً باعث تنش هیجانی مزمن می شود، که به عنوان فشار (استرس) از آن یاد می شود.

هانس سلیه که او را پدر تحقیقات درباره فشار روانی می دانند، فشار روانی را این گونه تعریف می کند: فشار روانی یعنی مجموعه واکنشهای غیر اختصاصی جاندار در مقابل هر نوع تقاضای سازگاری از آن.

پس زمانی که محرک های خارجی تغییر کنند، بدن ما هم در پاسخ به این محرک ها و برای سازگاری با محیط، واکنش نشان می دهد.

فشارزاهای روانی

علتهای فیزیکی، محیطی و اجتماعیِ حالت استرس یا فشار روانی را استرسور یا محرک تنش زا می گویند.

دانشجویی را تصور کنید که قرار است مطلبی را در کلاس ارائه بدهد. هر چه به زمان ارائه نزدیک تر می شود میزان استرسی که تجربه می کند هم بیشتر می شود. ممکن است در حین ارائه مطالب دچار تپش قلب بشود، عرق کند، دهانش خشک شود و… استرسور یا تنش زای روانی در این حالت می تواند یک کدام از عوامل زیر باشد:

انتقاد درونی فرد نسبت به خود، حالت های گوناگون چهره افراد حاضر، واکنش های استاد، نگاه های حضار و…

وقتی که فشار روانی به وسیله محرک تنش زا ایجاد شد، می تواند به پاسخ های مختلفی منجر شود. از طرفی می تواند به پاسخ های فیزیکی مختلفی منجر شود، مثل تپش قلب، بالا رفتن فشار خون، عرق کردن، تغییر دمای بدن، و از طرف دیگر می تواند منجر به پاسخ های روانی مثل اضطراب، ناامیدی، افسردگی، بی قراری و یک احساس عمومی ناتوانی از سازگاری با جهان شود.

عوامل تنش زا محرکهایی را نشان می دهد که هنگام ارائه آن ها احتیاج به چند شکل از سازگاری و تطابق وجود دارد و در واقع آنها عواملی هستند که یک سری پاسخ های جسمی یا روانی یا رفتاری ایجاد می کنند؛ مانند تهوع، عصبانیت و خستگی که افراد هنگام مواجه با عوامل فشارزا از خود نشان می دهند.

فشار روانی هم می تواند به دلیل محرک های فیزیکی خارجی مثل گرما، سرما، صدای بلند، شلوغی، و مشکلاتی که در روابط بین فردی وجود دارد، ایجاد شود و هم به وسیله محرکات درونی مثل گیرنده های داخلی درد یا شناخت هایی که شامل افکار و احساسات است.

فشار های روانی مفید و زیانبار

مفید بودن یا زیانبار بودن فشار روانی برای همه و برای یک فرد در تمامی حالات یکسان نیست، چون متغیر های فردی و محیطی می توانند در ادراک فرد از یک موقعیت یا رویداد دخالت کند و آن موقعیت یا پدیده را به منشاء یک فشار روانی مفید یا غیر مفید تبدیل کند.

 دو نکته را باید در مورد فشارزاها مد نظر قرار بدهیم:

یکی اینکه فشارزاهای مثبت به اندازه محرکهای تنش زای منفی می توانند باعث ایجاد پاسخ فشارزا شوند. یعنی فشارزا ها فقط منفی نیستند و به یک واقعه از آن جهت نتیجه منفی به همراه دارد استرسور گفته نمی شود، بلکه وقایع مثبت هم ممکن است به اندازه واقعه منفی احتیاج به سازگاری و تطابق داشته باشد و هیجانات همراه آنها می تواند مکانیسم عصبی_هورمونی را برای ایجاد پاسخ فشار روانی فعال کنند.

و مورد بعدی این است که تنش زاها بیشتر جنبه فردی و شخصی دارند؛ یعنی همه محرکات فشارزا در تمام افراد نمی توانند پاسخ استرسی یکسان ایجاد کنند.

البته با وجود اینکه تنش زاها مختص افرادند ولی تحقیقات نشان داده اند که فشارزاهایی وجود دارند که جنبه عمومی و کلی دارند.

پس در مجموع می توان گفت که فشار روانی در اثر سازگاری با محیط بوجود می آید. مثلاً زمانی که ورزش می کنیم بدن ما در پاسخ به تغییر ایجاد شده واکنش نشان می دهد.

البته ورزش یک تنش زای مثبت است که باعث اثر بخشی سیستم قلبی_عروقی می شود.

لازم به ذکر است که فشار روانی از هر نوع آن ، مثبت یا منفی، خوشایند یا ناخوشایند، همیشه همراه ما خواهد بود و ما همیشه درمعرض انواع فشارزاهای روانی قرار داریم. پس وجود فشار روانی برای بقا و زندگی ضروری است.

منبع مورد استفاده: کتاب بهداشت روانی نوشته دکتر محمد علی احمدوند

برچسب ها:

5 نظرات در مورد “فشار روانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *