خلاقیت و آفرینندگی
از دستورالعمل‌ها پیروی نکن | دستورالعملی برای افزایش آفرینندگی

از دستورالعمل‌ها پیروی نکن | دستورالعملی برای افزایش آفرینندگی

قانون‌مداری را از همان دوران طفولیت می‌آموزیم. گاه حتی با خشونت به ما می‌فهمانند که خشونت چیز خوبی نیست. آدم بزرگ‌ها تمام زورشان را می‌زنند تا حالی‌مان کنند که باید به حرف بزرگ‌ترمان گوش بدهیم. باید به قوانین پایبند بود و هر کسی که سرپیچی کند بچه‌ای بد و بی‌ادب است. و چه کسی بچۀ بی‌ادب را دوست دارد؟ چه کسی یک آدم بد را دوست دارد؟ هیچ‌کس.

تا به حال به این موضوع فکر کرده‌اید که چرا نوجوان‌ها یاغی و سرکش می‌شوند یا می‌روند سراغ گروه‌های تشکیل یافته از نوجوانان نابهنجار؟ نوجوان‌ها یاغی می‌شوند چون این یک اعلام استقلال است. یعنی آنقدر بزرگ شده‌ام که من‌ هم بتوانم به عنوان یک قانونگذار عمل کنم. و ما چه می‌کنیم؟ فشار و احساس گناه را در وجودشان بیشتر می‌کنیم تا همان بره‌های سر به زیر باقی بمانند.

و اما نوجوان‌های خلافکار و بزهکار و نابهنجار؛ اینان به دلیل آن حس طرد شدن است که دور هم جمع می‌شوند و به یکدیگر احساس تعلق و حمایت اجتماعی می‌بخشند. زمانی که هیچ کس این بچه‌های بد را دوست ندارد، آنان حامی یکدیگر می‌شوند.

قصد ندارم که در این نوشتار به بحث روان‌شناسی رشد و بلوغ و تاثیر نهادها بر آسیب شناسی اجتماعی کودکان و نوجوانان حرف بزنم. قصدم از این مقدمه شرح این بود که همه ما از کودکی شرطی می‌شویم که هر جا نشانی از قانون دیدیم، سر تسلیم فرود آوریم. البته منظورم از قانون فقط قانون اساسی و مدنی و راهنمایی و رانندگی و این دست از قوانین نیست. که رعایت اینها برای برپایی و حفظ نظم اجتماعی لازم است و ضروری. قوانین گسترده‌اند. آداب و رسوم، عرف، قانون‌های شخصی، قوانین سازمانی و هر چیز دیگری که توسط عده‌ای به عنوان یک قانون تصویب شده. حتی دستور العمل‌ها. که این آخری بیش از همه مورد توجه من است. از دستور پخت کیک تا یک لگوی خاص، یا فرمول‌های ریاضی و فیزیک.

هر دستورالعملی نشانی از قانون دارد. اگر قدم به قدم و مو‌به‌مو اجرا نکنی نتیجه مورد نظر حاصل نمی‌شود. اگر به نتیجه نرسیدی یعنی اشتباه کرده‌ای و اشتباه تو را از آدم‌های موفق جدا می‌کند و این یعنی تو درست قوانین را رعایت نکرده‌ای. سرپیچی کرده‌ای و در نهایت اینکه تو یک بچۀ بد هستی. و چه کسی یک بچۀ بد را دوست دارد؟

این استنباط از کجا می‌آید؟ مگر نه هرگاه که در کاری شکست می‌خوریم کلی احساس شرم می‌کنیم؟ این احساس شرم از بابت چیست؟ از بابت شکست خورده بودن. و چون می‌دانیم که کسی یک شکست خورده را، یک بچۀ بد را، دوست ندارد غمگین می‌شویم.و در کنار اینها از دیدن به ثمر ننشستن تلاش‌هایمان خشمگین می‌شویم.

خب برسیم به بحث اصلی‌مان. پیروی از دستورالعمل‌ها بخش مهمی از هر کار را تشکیل می‌دهد. هر سازمانی، هر غذایی، هر کاری دستورالعمل‌های خاص خودش را دارد. می‌خواهی موفق شوی؟ پس موبه‌مو فرامین را اجرا کن. کاری که دلت می‌خواهد را می‌کنی؟ پس محکومی به شکست. تو یک بچۀ بد و یاغی هستی. حتی ممکن است توبیخ هم بشوی.

ولی آیا تمام دستورالعمل‌ها آن قدر کامل هستند که هیچ تغییری نشود در آن‌ها ایجاد کرد؟ زمانی که پاسخمان بلی باشد عملاً ذهنمان را از کار می‌اندازیم. درش را چهار قفله می‌کنیم و به جای فکر کردن، دستورالعمل‌ها را از بر می‌کنیم.

در این حالت چه اتفاقی می‌افتد؟ درست است، خلاقیت‌مان می‌خشکد. برای همین است که در طی بالغ شدن، اغلب آدم‌ها کنجکاوی‌شان فروکش می‌کند و خلاقیت را می‌بوسند و می‌گذارند کنار. چون آن‌ها دنبال دردسر نمی‌گردند و می‌خواهند به زیست طبیعیِ اجتماعی‌شان ادامه بدهند. اما از طرفی می بینیم که آدم‌هایی خلاق و موفق‌اند که از برخی دستورالعمل‌ها سرپیچی کرده‌اند. یک دستور پخت را دستکاری می‌کنند، نُت‌ها را بالا و پایین می‌کنند و یا اینکه چند ماده شیمیایی را با نسبت‌هایی جدید ترکیب می‌کنند. کنجکاوی محرک خلاقیت و آفرینندگی است که به نوآوری ختم می‌شود.

برخی آدم‌ها سر به زیرند و سرشان توی کار خودشان است و بله قربان گویان اسباب رضایت خاطر دیگران را فراهم می‌کنند. اما از طرفی این افراد در زمینه خلاقیت و نوآوری چندان حرفی برای گفتن ندارند. چون تنها کاری که می‌کنند اجرای دقیق چیزهایی است که دیگران تعیین کرده‌اند بدون اینکه فکر کنند این دستورالعمل‌ها چقدر درست‌اند و چقدر می‌توانند تغییر کنند.

پس دستورالعمل من برای افزایش آفرینندگی یا همان خلاقیت خودمان این است که یک سیخونکی به کنجکاو درونمان بزنیم و با کمی دستکاری کردن، خلاقیتمان را نرمش بدهیم.

در ضمن از اینکه جایِ خلاقیت و اکتشافتان توی سطل زباله باشد هیچ نترسید. این را کسی می‌گوید که تا به حال انواعی از غذاها و شیرینی‌های ابداعی، دستکاری شده و یا تجربه نشده را به خوردِ اعضای خانواده‌اش داده و یا اینکه ماحصل را توی یک نایلون مشکی و به دور از انظار عمومی تخلیه نموده. یادتان باشد که هر شکست درسی است برای کمتر کردن احتمال شکست‌های بعدی. و هر زمین خوردن تجربه‌ای است برای اینکه در شکست‌های بعدی بهتر و آسان‌تر بلند شویم.

برای حسن ختام می‌توان جمله‌ای از مارگارت اتوود نقل کرد. هرچند که توصیه‌ای است برای نویسندگی، ولی به نظرم برای هر کار خلاقانه دیگری هم می‌تواند یک انگیزه باشد:

مارگارت اتوود:

«شکست‌ها در فرآیند نویسندگی، نقشی سازنده را ایفا می‌کنند. سطل‌های زباله بی‌جهت به‌وجود نیامده‌اند.»

برچسب ها:

2 نظرات در مورد “از دستورالعمل‌ها پیروی نکن | دستورالعملی برای افزایش آفرینندگی

    • نویسنده گراواتار (gravatar)

      سطل زباله ها بی جهت به وجود نیامدند.
      پس میشه گفت سرپیچی از قواعد و قوانین شهامت و جسارت میخواد و شاید به همین دلیله که در سنین پایین تر خلاقیت بیشتره چون هم حسارت هست هم آدمها از تولید زباله و نمیترسن و حق طبیعی خودشون میدونن که خراب کنن

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *